Σε όλο τον πλανήτη συζητούν για την επόμενη ημέρα του καπιταλισμού. Ενός καπιταλισμού χωρίς σπουδαία κεφάλαια, χωρίς πάγια στοιχεία, και με έντονο το στοιχείο της αξίας των άυλων τεχνολογικών αγαθών, όπως για παράδειγμα, το λογισμικό ή τα δεδομένα των πελατών σου.

Άλλωστε, όπως γράφουν οι Haskel & Westlake στο “Capitalism without capital”, λίγα πράγματα είχαν αλλάξει στον τρόπο με τον οποίο αποτιμούμε την οικονομική αξία από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα. Από την εποχή του Γουλιέλμου του Κατακτητή οι οικονομέτρες του οποίου εκτιμούσαν γη, εργαλεία και ζώα, έως την σχετικά πρόσφατη παραχώρηση του αεροδρομίου του Στάνστεντ σε ιδιώτες επενδυτές, groso modo χρησιμοποιούνται παρόμοια μέτρα και σταθμά

Διάβαζα ένα πρωί αυτές τις ωραίες σκέψεις, περιμένοντας στην ουρά του ΙΚΑ. Ήταν  το τρίτο πρωινό που πήγαινα στο κατάστημα της διάσημης οδού Κεφαλληνίας, με τα ωραία θέατρα και τα ξακουστά ρετιρέ που βλέπουν τον Λυκαβηττό και την Ακρόπολη.

Την πρώτη μέρα το δημόσιο κατάστημα δεν είχε ρεύμα και δεν πραγματοποιούσε καμία συναλλαγή. Την δεύτερη μέρα το μητρώο είχε 100 άτομα ουρά κι μόνο έναν υπάλληλο να εξυπηρετεί. Την τρίτη ημέρα το πήρα πατριωτικά. Ξύπνησα από τις 06.30, ντύθηκα και πήγα να πιάσω ουρά. Μου θύμισε λίγο αυτές τις ουρές που είχαμε στο κέντρο νεοσυλλέκτων του Πυροβολικού, όταν μας πήγαιναν στο 401 για εξετάσεις.

Η ουρά στις 7 το πρωί ήδη ξεπερνούσε τα 30 άτομα. Στις 8 παρά άνοιξαν οι πόρτες – σαν τις συναυλίες. Ο θυροφύλαξ, ένοπλος αστυνομικός έκανε και το handling των πολιτών: Έδινε τα χαρτάκια των αριθμών προτεραιότητας, τους έστελνε στα αρμόδια τμήματα, παρείχε συμβουλές.

Στο Μητρώο ξανά ένας υπάλληλος μόνος του. Υπολόγιζα τεχνικά: «Προηγούνται 11 άτομα, αν πούμε ότι ο καθένας θα χρειαστεί κατά μέσον όρο 5′, σε καμία ώρα θα τελειώσω».  Παράλληλα, διάβαζα για το πώς οι επενδύσεις σε άυλες αξίες συνδέονται με την καινοτομία, την ανάπτυξη, την ανισότητα, αλλά ακόμη και το μάνατζμεντ και την οικονομική πολιτική. Η ψηφιοποίηση των υπηρεσιών γεννά νέες αξίες, που δεν έχουν υλική υπόσταση, αλλά γίνονται ανεκτίμητες – ειδικά στην εποχή του κορωνοϊού και της εξ αποστάσεως εργασίας κι επικοινωνίας.

Διάλειμμα από την ανάγνωση. Δίπλα μου, πολίτες – γηγενείς και μετανάστες – μάλωναν για χαρτιά, έγγραφα και δικαιολογητικά, τις σειρές και τα νούμερα. Ο υπάλληλος λειτουργούσε θεσμικά. Δεν μπορούσε να ξεπεράσει την νομοθετική περίμετρο που έχει σφυρηλατηθεί, έπειτα από χρόνια παραγωγής νόμων, διαταγμάτων, υπουργικών αποφάσεων και εγκυκλίων. Κράτος – ατσάλι, στα χαρτιά.

Τέσσερα ΕΣΠΑ, ψηφιακές συγκλίσεις, διοικητικές μεταρρυθμίσεις, ενοποιήσεις φορέων ασφάλισης. Μερικά δισ. επενδύθηκαν σε «σίδερα» και λογισμικό με τη συνεργασία πλήθους αναδόχων και προμηθευτών. Σήμερα, δε, διαθέτουμε και αρμόδιο υπουργείο ψηφιακής πολιτικής. Ο ιδιωτικός τομέας ασχολείται και διαφημίζει τον ψηφιακό του μετασχηματισμό. Την ίδια στιγμή, από το βάθος των γραφείων του ΙΚΑ ακουγόταν χαμηλά βαρύ μπουζούκι και σεκλέτι.

Η θεσμική Ελλάδα του 21ου αιώνα, καίτοι διατηρεί όλα τα δεδομένα των πολιτών στις ψηφιακές της βάσεις, συνεχίζει να στέλνει τον κόσμο από ουρά σε ουρά, από γκισέ σε γκισέ, από υπηρεσία σε υπηρεσία. Είναι αστείο, ο ένας τομέας του ΕΦΚΑ με έστελνε στον άλλον, παρόλο όλοι που έχουν τα ίδια data. Μία υπάλληλος μιλούσε ωσάν αντιπρόεδρος του Εδεσσαϊκού – δεν καταλάβαινες Χριστό.

Blockchain αυτοί, επικύρωση εμείς.  Cloud αυτοί, βεβαίωση εμείς. Ψηφιακοί αυτοί, φυσικοί εμείς. Αποκεντρωμένη λειτουργία αυτοί, χωρική αρμοδιότητα εμείς.  «Όσοι δεν μένετε Πατήσια, να φύγετε» φώναξε ο υπάλληλος. Τι και αν η βάση δεδομένων είναι κοινή; Data economy από την ανάποδη. Με ολίγη από μετοθωμανικό δημόσιο και Βαυαρικές πινελιές. Μετά από 7 δισ. δημοσίων επενδύσεων, η ψηφιακή Ελλάδα παραμένει στα χαρτιά – υπερήφανη στις επάλξεις του υπηρεσιακού καθήκοντος, φυλάττει Θερμοπύλες προστατεύοντας τους πολίτες από τα απατηλά οράματα της νεωτερικότητας.

Σε άλλη περίσταση, δύο ώρες στην ουρά και η αναμονή συνεχιζόταν. Είναι ακραίο, αλλά μετά από τόσα χρόνια αποκλεισμού από τις χρηματαγορές, και δέκα χρόνια θεσμικής κατρακύλας, ακόμη πορευόμαστε με πρακτικές του 19ου αιώνα:

Η ευθύνη της απόδειξης βαρύνει τον πολίτη και ουδόλως την υπηρεσία, παρόλο που η τελευταία θα μπορούσε να έχει πρόσβαση στα απαραίτητα στοιχεία ταχύτερα κι ευκολότερα από τον πολίτη. Μετά από δύο δεκαετίες κρατικών έργων πληροφορικής για να πάρει κανείς €100 ευρώ για γυαλιά, θα πρέπει να χάσει εργατοώρες ίσης αξίας.

Πρώτα σε έναν ελεγκτή γιατρό που υποτίθεται ότι ελέγχει, αλλά ούτε που κοιτάει τι σφραγίζει και στη συνέχεια σε μια μακρά αναμονή, άγνωστης διάρκειας προ του γκισέ, προκειμένου να καταθέσεις δικαιολογητικά ούτως ώστε – εάν και όταν δεήσει – το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους να σου καταθέσει το ποσόν.

Και άντε εμείς είμαστε νέοι – αντέχουμε – και προσδοκούμε στα νέα έργα πληροφορικής που ίσως, κάπως και κάποτε διασυνδέσουν τις βάσεις δεδομένων του δημοσίου. Στο δίωρο που ήμουν στην αναμονή, μέτρησα τρεις υπέργηρους που μετά βίας βάδιζαν. Έναν άλλον τον έστειλαν στο κέντρο από τα Λιόσια και από το κέντρο, τον προωθήσαν στην Ελευσίνα. Θαρρείς κι έχει ο κόσμος χρόνο για χάσιμο.

Καμία φορά φαντάζομαι ότι κάθε μέρα στα υπουργεία άρρωστοι νόες, με διευθυντικές αρμοδιότητες, διαγωνίζονται στην εύρεση του μεγαλύτερου καψωνιού. Η πραγματικότητα βέβαια μπορεί να είναι ακόμα χειρότερη. Άνθρωποι που μπορεί να μην έχουν ιδέα για την δουλειά που καλούνται να κάνουν (συνήθως εκλεκτοί αυτών των περίεργων ελληνικών καθεστώτων, που τακτικά αλλάζουν), είναι αυτοί που ετοιμάζουν τα σχέδια των υπουργικών αποφάσεων και στήνουν τις συνήθως απογοητευτικές υπηρεσίες του κράτους.

Και οι υπουργοί – οι περισσότεροι στις ιδιωτικές τους συζητήσεις αναγνωρίζουν το πρόβλημα – αγνοώντας ότι μέχρι να το αντιμετωπίσουν, θα έχουν ανασχηματιστεί-, υπογράφουν, και εκδίδουν πομπώδη δελτία τύπου. Στο μεταξύ, οι υπουργοί φεύγουν και το θέμα ξεχνιέται – διότι πως θα λειτουργήσει η Ελλάς χωρίς ερμηνευτική εγκύκλιο;  Ιδίως όταν η τελευταία έχει τυπική ισχύ ίση με μία ερωτική επιστολή.

Τα είχα ζήσει και όταν είχα πάει να γράψω την κόρη μας στο ληξιαρχείο που λειτουργεί ο Δήμος Αμαρουσίου στο «Μητέρα», διαθέτοντας όλα τα δικαιολογητικά έγγραφα. Εδώ και λίγα χρόνια, μια σειρά από δικαιολογητικά διατίθενται και ηλεκτρονικά μέσω του «Ερμή». Μην φαντάζεστε καμιά επιστημονική φαντασία: Στοιχειώδεις ληξιαρχικές πράξεις, βεβαιώσεις κτλ. Ζήτησα και πήρα ηλεκτρονικά  την ληξιαρχική πράξη του γάμου, η οποία αναρτήθηκε στην θυρίδα του «Ερμή». Την τύπωσα σε κάμποσα αντίγραφα και κίνησα για το ληξιαρχείο.

Εκεί η υπάλληλος αντέδρασε: Ήθελε «να φαίνεται η μπλε σφραγίδα και η υπογραφή» και αρνήθηκε να κάνει δέκτη την αίτηση. Εναλλακτικά ζήτησε το ληξιαρχείο της Θεσσαλονίκης να στείλει φαξ εκεί (τι κι αν το ίδιο είχε κάνει upload το έγγραφο στον Ερμή.)

Της εξήγησα ότι από το 2014 έχει καταργηθεί με υπουργική απόφαση η επικύρωση του αντιγράφου ακριβώς για να μπορεί ο κόσμος να εξυπηρετείται ηλεκτρονικά. Επέμενε και μου ανέβασε το αίμα στο κεφάλι. Της έδειξα από το κινητό την θυρίδα του «Ερμή» και δεν αντέδρασε. Ίσως επειδή ανέβασα τόνους, ίσως επειδή το «επάγγελμα δημοσιογράφος» μετράει, ίσως επειδή η υπάλληλος είχε δεύτερες σκέψεις, τελικά πήρε την ληξίαρχο Αμαρουσίου, η οποία μίλησε με την ληξίαρχο της Θεσσαλονίκης και έκανε δεκτή την αίτηση.

Το συγκεκριμένο συμβάν – ένα τίποτε στα μείζονα θέματα της χώρας – είναι ενδεικτικό ενός κράτους που καταρρέει από μόνο του, λόγω κουλτούρας αγκύλωσης, ανικανότητας και αδιαφορίας. Όλες αυτές οι καταρρέουσες λειτουργίες κατά τα άλλα κοστίζουν: Είναι μισθοί, εισφορές, συντάξεις κι επιδόματα που καλύπτονται από την φορολογία, δηλαδή από το υστέρημά μας.

Είναι φοβερό πως μετά την κοινωνία της πληροφορίας, το «ή αλλάζουμε ή βουλιάζουμε», μετά από τόσες και τόσες πρωτοβουλίες και δηλώσεις, αλλά και τόσα μεγάλα έργα πληροφορικής, επιστρέφουμε στο να είναι ζητούμενο το να σταλεί ένα φαξ.  Χάρη σε ένα απολύτως ανίκανο παράλληλο σύμπαν, του οποίου η καταστατική αποστολή είναι η διαιώνισή του σε βάρος του υπόλοιπου κοινωνικού συνόλου.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν έφυγε ποτέ: Μπολιάστηκε με Βαυαρούς, κοτζαμπάσηδες, αρματολούς και παλικάρια (τα εκάστοτε «δικά μας παιδιά») και συνεχίζει, μεταμφιεσμένη με τη λεοντή της νεωτερικότητας, να έχει τους Ρωμιούς φόρου υποτελείς μέχρι τη συντέλεια του κόσμου.

Είναι λίγο σαν το Κτηματολόγιο, που το περιμένουμε δύο αιώνες, από τις πρώτες ημέρες του ελληνικού κράτους και τους Βαυαρούς αντιβασιλείς! Ένα παγκόσμιο case study αναβλητικότητας, αδυναμίας, καθυστέρησης και αμφιθυμίας.

Τι κι αν από το 1834 έχουν πέσει αυτοκρατορίες, βασίλεια και αποικιοκρατικές δυνάμεις. Τι κι αν η ανθρωπότητα έχει διανύσει τέσσερις βιομηχανικές επαναστάσεις. Τι κι αν τα σύνορα του κόσμου έχουν αλλάξει. Τι κι αν η ανθρωπότητα έχει κατακτήσει την Σελήνη και ετοιμάζεται για τον πλανήτη Άρη. Η Ελλάς παραμένει μη κτηματογραφημένη!