Αντικρίζοντας το Πέραν και τον ορίζοντά του από τον Κεράτιο, από τους λόφους του Εμινονού, νοιώθεις ένα δέος. Βλέπεις ένα skyline μητροπολιτικών προδιαγραφών.

Στο μενού του σχετικά όμορφου καφέ – εστιατορίου – που μοιάζει λίγο με το μπαλκόνι στις Κυκλάδες ψηλά στον Βύρωνα – τα κοκτέιλ είναι εξευτελιστικά φτηνά. Σύντομα καταλαβαίνεις και το γιατί: Είναι όλα virgin: Το κατάστημα δεν σερβίρει καθόλου αλκοόλ. Μια άλλη, ισότιμη Τουρκία. Με ευκτήριους χώρους δίπλα στις τουαλέτες – φανταστείτε καφέ μπαρ με παρεκκλήσια, κάτι αντίστοιχο.

Νυχτώνει και καλείς UBER: Μόνο ταξί βέβαια και χωρίς νεωτερισμούς στις τεχνολογίες πληρωμών: Cash only. Ο Ταγίπ άλλωστε έκανε και δηλώσεις υπέρ του τοπικού «Θύμιου»: «Αυτοί τελειώσανε, τους κλείσαμε» .

Εδώ βέβαια είναι Τουρκία: Ο πρώτος ακύρωσε, ο δεύτερος δεν έφτασε ποτέ. Έτσι πήραμε από τον δρόμο. Φυσικά ταξίμετρο άνοιξε μονάχα μετά τη σχετική παρατήρηση: «Συγγνώμη, το ξέχασα!» Συμβαίνει και αλλού. Ήταν ένα στιγμιότυπο enhanced Greece. Τον καταλαβαίνω, για μια διαδρομή 7,5 χλμ. πληρώθηκε μόλις €2.80 – στην Αθήνα αυτό κοστίζει τουλάχιστον τα διπλάσια.

Στο Πέραν: Δωμάτιο με θέα, παρέα με τους γλάρους από τον Κεράτιο και τον Βόσπορο. Κάτω από το σπίτι, στα έργα του Δήμου τρεις μάστορες πίνουν καφέ στο ίδιο σημείο εδώ και τρεις ώρες – συμβαίνει και εις Ανατολίαν, εάν δεν ξεκίνησε κιόλας από εδώ. Όπως και σε κάθε μητρόπολη, έτσι κι εδώ η αίσθηση του χρόνου είναι σχετική.

Και όπως και σε κάθε μητρόπολη, κυκλοφορεί το παν – και φαίνεται στη γυναίκα: Από κοπέλες της διπλανής πόρτας δυνάμει top models, έως γυναίκες που το μόνο που φαίνεται μέσα από τη μπούργκα είναι τα μάτια τους. Αυτή μου φαίνεται και η πλέον μεγάλη αντίθεση της Πόλης.

Με ένα μικρό hangover, αφού ο ιμάμης σε ξυπνά από τα ηχεία του Ταγίπ από το άγριο ξημέρωμα. Και σκέφτεσαι τα μπινελίκια που θα έπεφταν σε εμάς εάν συνέβαινε κάτι αντίστοιχο – πρώτο θέμα σε κανάλια, βουλή, υπουργικό συμβούλιο.  Καιρός Θεσσαλονίκης – τι άλλο θα μπορούσε να κάνει άλλωστε; Και ο Ali, ο καλός μας οικοδεσπότης εκ Θεσσαλονίκης κατάγεται.

Και τα σιροπιοστά, με σωστές δόσεις σιρόπι. Α, και ο κουλουρτζής διανυκτερεύει: Με κουλούρι Θεσσαλονίκης! Το αυθεντικό που έχει και λίγο ταχίνι – όχι τη μούφα!

Χαμός στην Ιστικλάλ! Λαός! Μια ακόμη πόλη που δεν κοιμάται. Στα στενά με τα μπαράκια και τα εστιατόρια δεν πέφτει καρφίτσα.  Σκεφτείτε την Ερμού πεζοδρομημένη όπως είναι που ξεκινά από το Σύνταγμα, να είναι διπλάσια σε πλάτος και να τελειώνει όχι στο Μοναστηράκι, αλλά στο Γκάζι.  Η όμορφη Ιστικλάλ σε βγάζει στον πύργο του Γαλατά και στην όχθη του Κερατίου.

Η όμορφη Ερμού σε βγάζει στην Τεχνόπολη και στην στέγη-παγόδα, τα δώματα με τους ημιυπαίθριους και τις αυθαίρετες κατασκευές που δεσπόζουν στον ορίζοντα της Κωνσταντινουπόλεως – είναι το αγαπημένο μου skyline στην Αθήνα. Σταθείτε έξω από τον σταθμό του Μετρό και δείτε τη Δύση του ηλίου με το βλέμμα ακριβώς απέναντι προς την Κωνσταντινουπόλεως. Θα καταλάβετε!

Στην Ιστικλάλ τα καταστήματα δούλευαν μέχρι και τα χαράματα. Παράλληλα, το βράδυ άνοιγαν τα κλαμπ – τύπου «Ελληνάδικα» – στον ίδιο δρόμο, που βρίσκονται σε στοές και ορόφους και έρχονται με όλα τα παρελκόμενα: Φουσκωτούς, καλησπεράκηδες, τσιλιαδόρους κτλ.

Φαντάζομαι ότι ήταν κεντρική επιλογή στις χρήσεις γης να δέσει η εμπορική με τη νυχτερινή, ώστε η ζωή να μην σταματά ποτέ. Δουλεύει. Τρεις η ώρα τη νύχτα, η Ιστικλάλ είχε σίγουρα περισσότερη ζωή από τη Ράμπλα των Καπουτσίνων στη Βαρκελώνη.

Στα στενά έχουμε ντίριμ – ντίριμ. Η by default επιλογή είναι ότι πιο κοντινό μπορεί να ακούσει κανείς σε Ζαφείρη Μελά. Βέβαια, υπάρχουν και άπειρες ακόμη επιλογές για όλα τα γούστα. Εμείς ήπιαμε μοχίτο (με €5 τη προεδρική φροντίδι της συνεχούς υποτίμησης) και μετά yeni raki με μεζέδες στο Τσερκέζικο. Τα παιδιά ήθελαν να σχολάσουν, αλλά στωικά μας περίμεναν.

Κάθε μέρα στην Πόλη καταλαβαίνεις όλο και περισσότερο ότι το όριο ανάμεσα στην εκκοσμικευμένη και τη θρησκευόμενη Τουρκία είναι ξεκάθαρα το αλκοόλ. Στα σοκάκια με τα τσιφτετέλια, τις μπύρες, τη ρακή και τα ποτά δεν βλέπεις μαντήλες. Τις βλέπεις όμως στα μέρη που δεν σερβίρουν αλκοόλ. Και φυσικά σε όλο το φάσμα της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Και κάθε μέρα 80 εκατ. άνθρωποι ακροβατούν σε αυτήν την αντίθεση.

Πάμε στα «τιμολόγια»: Ένα ωραιότατο μπουγατσατζίδικο κάτω στην παραλία σερβίρει μέρος της αντίστοιχης δικής μας παράδοσης στα ζυμαράκια. Η μπουγάτσα με κιμά είναι ακριβώς όπως η δική μας. Με κρέμα και τυρί δεν είδα.

Έχουν όμως κάτι ωραία αλάδωτα γεμιστά μπουρέκια – νομίζω ότι είχα φάει κάτι αντίστοιχο σε ένα γεωργιανό στην Αχαρνών – αλλά και μια ευρεία γκάμα της οικογένειας των πεινιρλί (peynir = τυρί, δικό τους αυτό). Επίσης, έχουν και μια ωραία πίτα με τυρί και ζυμαρικά. Εμείς τους κερδίζουμε στο φάσμα της πίτας, έχοντας εξαντλήσει την εφευρετικότητά μας.

Τα διπλοπαρκαρισμένα με αλαρμ και ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος

Η Κωνσταντινούπολη έχει άριστο δίκτυο τραμ, ενώ γύρω από τα μεγάλα μνημεία – την Αγιά Σοφιά, το μπλε τζαμί, το Τοπ Καπί, το Καπαλί Τσαρσί, δεν υπάρχει μετρό. Κυκλοφορεί μόνο το τραμ σε αποκλειστικούς διαδρόμους.

Εκεί άκουσαν τους αρχαιολόγους και δεν πάτησαν, όπως στη Θεσσαλονίκη.  Πολύ εντυπωσιακό είναι και το υπόγειο τελεφερίκ, το funiculaire που συνδέει την Ταξίμ με τον σταθμό Kabataș στην παραλία, σε σώζει από ένα τέταρτο ανηφόρα και σε φέρνει σε απόσταση αναπνοής από την Ιστικλάλ.

Χάρη στους Οθωμανούς απέκτησε και η Θεσσαλονίκη άλλωστε τραμ και ρεύμα, αλλά και σιδηρόδρομο όλη η Βόρεια Ελλάδα. Το τραμ το ξήλωσε ο Καραμανλής, φέρνοντας τον ΟΑΣΘ.

Βέβαια, η σύμβαση της Υψηλής Πύλης για τον σιδηρόδρομο ήταν προβληματική: Η χάραξη σκόπιμα ήταν αυτή που ξέρουμε ώστε να είναι μακριά από τις βολές του ναυτικού, με αποτέλεσμα να απαιτούνται διπλάσιοι χρόνοι για τα ταξίδια και οι επενδυτές να αποζημιώνονται από το οθωμανικό δημόσιο από την πρώτη μέρα. Η Ελλάδα τα καθάρισε αυτά δια της κρατικοποίησης – ήρθαν οι ΣΕΚ και τα γνωστά βάρη του γενικού λογιστηρίου του κράτους.

Πίσω στην Ιστικλάλ, κατά τα μεσάνυχτα εμφανίζονται τα πιτσιρίκια που πουλάνε μύδια χύμα σε σακούλες και εξαφανίζονται τρομαγμένα άμα τη εμφανίσει των αρχών – εδώ το δοβλέτι δεν παίζει. Και βλέπεις κάτι κακόμοιρα 10-12 χρόνων που τα βάζουν να πουλάνε λουλούδια στους τουρίστες μέσα στην άγρια νύχτα. Η ανθρώπινη κακοψυχία δεν γνωρίζει σύνορα.

Οι Τούρκοι αγαπάνε τα μωρά. Συνέχεια έρχονταν να κάνουν χαρές στη Μαρκέλλα, η οποία τους αντιμετώπιζε με περισσή υπεροψία. Ένα παλικάρι μου είπε στο Τσερκέζικο: «Ήσυχη είναι!» «Νομίζεις! Είναι άτακτη!» του απαντώ. Δεν το έπιασε – Τουρκία και αγγλικά είναι έννοιες ασύνδετες. «Σειτάν μπεμπέκ, Σειταν μπεμπέκ!» του είπα. Και άρχισε να γελάει.

Είναι αντιστρόφως ανάλογη η σχέση Ελλάδας και Τουρκίας. Η πρώτη διεκδικεί για τον εαυτό την παρακαταθήκη του βυζαντινού παρελθόντος. Η δεύτερη το ανέλαβε de facto ως θεσμική συνέχεια. Κι επειδή οι Οθωμανοί παρέλαβαν Βυζάντιο και το Βυζάντιο είχε παραλάβει Ρώμη, μαντέψτε ποια από τις δύο λειτουργεί καλύτερα.

Είναι πάντως φοβερό πως από 11 αιώνες αυτοκρατορικής ιστορίας, γεμάτους από μάχες, πολιορκίες, σταυροφορίες και συνωμοσίες, ελάχιστες από αυτές τις αναπαραστάσεις μας έχουν μείνει – έστω και ως προφορική παράδοση. Ακόμη και το αρχέτυπο του μεσαιωνικού άνδρα, αυτό του ιππότη, το αντλήσαμε οι περισσότεροι από τις ξένες ταινίες.

Έντεκα και μισή το βράδυ στην Ιστικλάλ δεν έπεφτε καρφίτσα από το πλήθος. Πίσω στα πολύβουα στενά μπαρ, εστιατόρια και live stage ανταγωνίζονται στα ντεσιμπέλ. Στο μαγαζί με τα νόστιμα ντουρούμ, η άδεια λειτουργίας του, που εκδίδεται από τον μητροπολιτικό Δήμο της Πόλης, έχει QR code – κάτι που βλέπει όλο και πιο τακτικά κάνεις σε κρατικές σημάνσεις κι έγγραφα (η Ρώμη που λέγαμε). Παρήγγειλα ντουρούμ με μανιτάρι και μαντέψτε πως το λένε: Mantarli.

Στο διπλανό μαγαζί έχει πάει δώδεκα τη νύχτα και η παρτίδα τάβλι συνεχίζεται, συνοδεία τσάι και ναργιλέ. Οικείο, αλλά στο enhanced μοντέλο.  Και τα ντόρτια (dört=4) άλλωστε από αυτούς τα μάθαμε.

Νωρίτερα, γεύμα ξανά στο Τσερκέζικο: Λίγοι γνωρίζουν ότι στον Μικρασιατικό πόλεμο, ο ελληνικός στρατός χρησιμοποίησε Κιρκάσιους – ή Τσερκέζους- ως αναγνωριστικά τμήματα στην προέλαση στην ενδοχώρα της Ανατολίας. Μάλιστα, είχαν κάνει ουκ ολίγα έκτροπα για τα οποία κατηγορήθηκε εδώ η Ελλάδα.

Αλλά είπαμε, τα τιμολόγια της ιστορίας είναι τα φαγητά: Οι Τσερκέζοι έχουν κουζίνα που βρίσκεται ανάμεσα στην τουρκική, την αραβική και την ποντιακή! Ξαναείδα μετά από καιρό εκείνες στις ωραιότατες πίτες που μας σερβίρουν στο Περέκ, στο Μονοπήγαδο έξω από τη Θεσσαλονίκη – όταν γάμοι και βαφτίσεις μας οδηγούν εκεί ψηλά, στο Πανόραμα του Θερμαϊκού.

Το άλλο που μας φέρνει κοντά είναι ο εκδημοκρατισμός των ειδών πρώτης ανάγκης. Το ψωμί είναι φτηνό – ακόμη πιο φτηνό εδώ στην Πόλη – και το εμφιαλωμένο νερό επίσης.

Συνήθως μας εντυπωσιάζει η τιμή του στην υπόλοιπη Ευρώπη, η οποία είναι αδικαιολόγητα υψηλή. Εδώ δεν μπορούν να κάνουν κι αλλιώς: Είκοσι εκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν να πιούν το νερό της βρύσης! Αυτό η Ελλάδα θα το έλυνε – αργά και βασανιστικά, αλλά θα το έλυνε -, ακόμη και εάν χρειαζόταν να κατασκευάσει αγωγό που θα εκτεινόταν μέχρι την Κριμαία.

Περασμένα μεσάνυχτα και σκυλάδικα, κορναρίσματα και σειρήνες σωμάτων ασφαλείας ανταγωνίζονται σε παραγωγή θορύβου. Τον ιμάμη ευτυχώς δεν τον ακούσαμε στο χάραμα – κοιμηθήκαμε βαριά.

Σε λίγο θα ανέβαινε και ο δικός μας ο παππάς στην Αγία Τριάδα να χτυπήσει το καμπαναριό. Για λόγους που μπορεί να φαντάζεστε τα τείχη του ναού έχουν και συρματόπλεγμα – μοιάζει λίγο η εικόνα με το σπίτι του Κεμάλ στη Θεσσαλονίκη.

Απέναντι τα καβαλημένα στο πεζοδρόμιο αυτοκίνητα, τα διπλοπαρκαρισμένα με αλάρμ και τα κορναρίσματα με τα μπινελίκια, σου θυμίζουν ότι τουλάχιστον δεν είμαστε μόνοι μας σε αυτόν τον κόσμο – μιας κάποιας ωραίας παιδείας μετέχοντες συναντάς κι αλλού. Άλλωστε όλοι κάπως πρέπει να βολευτούν(ε).

Ραχάτι και Μοντερνισμός

Το Ραχάτι στο Πέραν είναι στα όρια της τεμπελιάς. Έπρεπε άλλωστε να ξεκουραστούμε και λίγο. Στις ξαπλώστρες του όμορφου καφεστιατορίου Gölge – που παίζει ολημερίς ένα γερμανικό Web jazz radio και λίγο Cesaria Evora- είσαι ξαφνικά σε μια εξ ολοκλήρου ευρωπαϊκή ατμόσφαιρα, στη μέση του Πέραν. Δεν έχεις κανέναν λόγο να φύγεις.

Καθόλου τυχαίο ότι γύρω του υπάρχουν ξενόγλωσσα βιβλιοπωλεία, ξένα μορφωτικά ιδρύματα – και κάτι λίγες ακόμη ελληνικές επιγραφές να θυμίζουν τον παλιό μέτοχο της Πόλης.  Μου θύμισε λίγο τα Ιεροσόλυμα, όπου κάποια τελευταία απομεινάρια – αρχιτεκτονική, κουζίνα, θρησκεία – αντανακλούν στο έμπειρο μάτι όχι μόνο το ιστορικό αποτύπωμα των Ρωμιών, αλλά και τον καταλυτικό τους ρόλο  ως πυρήνων στην ανάπτυξη των γραμμάτων και των επιστημών σε αυτή την πλευρά του ντουνιά.

Πάντοβα, Ιάσιο, Οδησσός, Αθωνιάδα, Βιέννη, Μεγάλη του Γένους: Εκεί που μάθανε γράμματα και ό,τι πιο κοντά υπήρχε τότε στο σημερινό STEM γενιές Ρωμιών. Είναι λάθος αυτό που λένε ότι δεν περάσαμε διαφωτισμό – χάρη σε αυτά τα σχολεία οι Ρωμιοί κίνησαν τον άξονα της ιστορίας. Στην Γ’ Δέσμη – την άλλη Μεγάλη του Γένους – αυτά μας μάθανε.

Το μαντί – ένα ανατολίτικο won ton – το είχα πρωτοφάει σε ένα κουρδικό στην πλατεία Κάνιγγος (εις μνήμην του Βρετανού πολιτικού που στήριξε τη δημιουργία της ελεύθερης Ελλάδας) το οποίο σήμερα δεν υπάρχει. Ζυμαρένιες μπαλίτσες, με γέμιση κιμά, σε κόκκινη καυτερή σάλτσα με γιαούρτι. Υπέροχο.

Το βράδυ, ο δρόμος μας έβγαλε στις ψαροταβέρνες, οι οποίες συνυπάρχουν με ιχθυοπωλεία και λοιπά εμπορικά καταστήματα. Κάτι σαν τη Μοδιάνο ή τη Βαρβάκειο χωρίς στοές – και απείρως πιο καθαρά.

Καινοτομία της περιοχής είναι το κοκορέτσι ψαριού, το οποίο δεν έχει καμία σχέση με αυτό που μπορεί να φαντάζεστε. Ουσιαστικά ρίχνουν σε ένα πήλινο στον φούρνο ψιλοκομμένα λίγο ψάρι, λίγη γαρίδα και λαχανικά με καυτερά που σου δίνει μια γεύση σαν μπουγιουρντί θαλάσσης.

Νομίζω ότι στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με την Τουρκία θα πρέπει να ενταχθεί και μια ομάδα εργασίας με αντικείμενο τα συναφή φαγητά: Πχ. να τους δείχνουμε το γεμιστό καλαμάρι και να τρομάζουν, να μην το πιστεύουν. Να μας εξηγούν αυτοί ότι τα αλμυρίκια δεν είναι σαλάτα, αλλά μεζές – και να μας ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι. Να τους λέμε ότι τα γεμιστά γίνονται στον φούρνο και όχι στην κατσαρόλα, όπως κάνουν αυτοί, και να πέφτουν μπουνιές. Να μας φέρνουν μύδια τηγανητά σουβλάκι και τους φέρνουμε τα σαγανάκια στο κεφάλι.

Εδώ πλακωνόμαστε μεταξύ μας για τη φύση, την καταγωγή, την ονομασία και τα συστατικά του πιτόγυρου και του σουβλακίου.

Αντιλαμβάνεστε ότι σε κάποιο παράλληλο σύμπαν, οι πολιτικοί των δύο χωρών θα μπορούσαν να ανταλλάσσουν μπινελίκια γύρω από τέτοια θέματα – που ενδιαφέρουν και το ευρύ κοινό- ώστε να αποσυμπιέζουν την κατάσταση. Βάζω στοίχημα ότι τα timeline θα έπαιρναν φωτιά. Οι εφημερίδες θα έβγαιναν με τίτλους «Πόλεμος για το τζατζίκι», «Η σεφταλιά είναι κυπριακή», «Κάτω τα χέρια από το Ιμάμ», «Τα σμυρνέικα είναι ελληνικά».

Νωρίτερα, είχα στήσει αυτί. Κατώτατος μισθός λίγο πάνω από €300 – εκατομμύρια άνθρωποι δεν βγάζουν τον μήνα. Και δεν είναι λίγοι εκείνοι που έχουν αποδεχθεί ότι η Τουρκία πάει πίσω ολοταχώς- ένα τοξικό κλίμα καλύπτει τα πολιτικά πράγματα. Άλλωστε συνέχεια φεύγουν για τη Δύση για να αποφύγουν τις διώξεις. Παλιά τα έκαναν στους Ρωμιούς, σήμερα τα κάνουν στους δικούς τους.

Στο πατάρι του μαγαζιού η νέα γενιά Ρωμιών. Μιλάνε καλά ελληνικά, με μια βαριά, σχεδόν εξωτική προφορά – μην ξανακούσω δηλαδή για tubalibre και λάμδα βαρύ. Βέβαια, ΠΑΟΚ, ΑΕΚ και Μπεσίκτας από εδώ αντλούν την καταγωγή τους: Το Πέραν sports club. Εδώ ήταν η Νέα Υόρκη του Ελληνισμού – και η Σμύρνη το Λονδίνο του.

Ιστορίες τρένων παντού. Έχουν κι αυτοί καινούρια τρένα σαν του Μετρό της Αθήνας, αλλά τα δικά τους έχουν τις θέσεις πλάτη στον τοίχο, και όχι σε καρέ σαν τα δικά μας. Υποθέτω ότι εμείς κάναμε τα κουαρτέτα γιατί είμαστε κουτσομπόληδες και θέλουμε να στήνουμε αυτί. Αυτοί είναι πιο διακριτικοί.

Στις περισσότερες χώρες η διακριτικότητα λαμβάνεται υπόψη και στον συγκοινωνιακό σχεδιασμό. Όχι όμως πάντα και η εξυπηρέτηση του επιβάτη. Το Μετρό της Πόλης σε κουράζει, ακριβώς σαν το δικό μας – δεν είναι μέρος για καρότσια με μωρά. Όμως, με την istanbulkart των απεριόριστων διαδρομών πληρώνεις ένα αστείο εισιτήριο.

Τουλάχιστον σκέφτονται τους φτωχούς.  Λειτουργεί επίσης το άλλο τελεφερίκ που σε κατεβάζει από την Ιστικλάλ στο Καράκιοι για να πάρεις το καράβι. Είναι μάλιστα και τοπόσημο – ως το παλιότερο του είδους του σε αυτά τα μέρη του ντουνιά.

Όλη η γειτονιά – ας πούμε κάτω Ιστικλάλ – χαρακτηρίζεται από αυτό. Μοιάζει λίγο με εκείνο του Μοντζούικ στη Βαρκελώνη, αλλά με λίγο από τον αέρα των οδοντωτών της Λισαβόνας – και με μια μικρή θλίψη πλατείας Βικτωρίας να το περιβάλλει.

Μαζί του ξεχωρίζει το τουριστικό τραμάκι εποχής που ανεβοκατεβαίνει με κυκλική πορεία την Ιστικλάλ, που είναι ενταγμένο στο συγκοινωνιακό σύστημα της Πόλης και απευθύνεται στον ονειροπόλο ή πάντως σίγουρα τεμπέλη (τουρκιστί tembel) ταξιδιώτη. Κινείται αργά – άντε γρήγορο βάδισμα επί δύο – και σου δίνει για λίγο μια ατμόσφαιρα Οθωμανικής εποχής. Ένα τέτοιο έχουν και Λουζιτανοί στη Λισαβόνα, με τη διαφορά ότι εκείνο εκτελεί κανονικότατα ακόμη μια ολόκληρη γραμμή πολλών χιλιομέτρων. Εμείς δεν έχουμε ανάγκη από τέτοια. Καταστρέψαμε όλα τα παλιά τραμάκια, επιβιώνει μόνο ένα κανιβαλισμένο στη Σαλονίκη και αγνοώ εάν σώζεται κανένα από την Αθήνα, την Καλαμάτα, τη Σάμο και την Πάτρα, που όλες τους διέθεταν Τραμ.

Πενήντα χιλιόμετρα μακριά από την Ιστικλάλ λειτουργεί το νέο διεθνές αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης που φιλοδοξεί να γίνει το μεγαλύτερο του κόσμου. Η κατασκευή έχει αρκετή προχειρότητα -εάν ήταν δική σου ανακαίνιση, θα τα είχαν ξηλώσει και ξαναβάλει.

Οι Τούρκοι αξιοποίησαν στον μέγιστο βαθμό τις δυνατότητες τους -το χρήμα πάει στο χρήμα- την ώρα που η Ελλάδα ψαχνόταν, δίσταζε, ανέβαλλε, αδυνατούσε. Και ως συνήθως σήμερα τρέχει να σώσει τα τετελεσμένα, τελευταία και καταϊδρωμένη. Παραδόξως μάλιστα συχνά τα καταφέρνει.

Τα αγαπάω τα αεροδρόμια: Είναι ο σταθμός, το ηρώο της νίκης του ανθρώπου επί της φύσης. Οι εκκλησιές της νεωτερικότητας. Η συνέχεια θα δείξει εάν ο COVID-19 θα τα κάνει και Μαυσωλεία μίας εποχής που ίσως να μην ξαναδούμε ποτέ. Ίσως σαν την εποχή του μείζονος ελληνισμού και των ελληνικών παροικιών, που με τα εμπορικά τους δίκτυα κατάφεραν να γίνουν ρυθμιστές των εξελίξεων.